Ilova shartnomasi: 10 xavfli belgi

Yangi ilova buyurtma bermoqchisiz. Narxlar kelishildi, dizayn muhokama qilindi — endi shartnomani imzolash qoldi. Lekin bir daqiqa to’xtang. Ko’pchilik tadbirkorlar shartnomani yuzaki o’qib, imzo qo’yib, keyinchalik katta muammolarga duch keladi. Toshkent va butun O’zbekiston bo’ylab biz o’nlab mijozlardan eshitganmiz: “Shartnomada bunday yozilmagan edi.” Ilova ishlab chiqish shartnomasi xavfli belgilari — bu maqolada ularga e’tibor bering, to’lovingizni va vaqtingizni asrang.

---

Nega shartnomani e’tiborsiz qoldirib bo’lmaydi?

O’zbekiston bozorida oddiy mobil ilova 7,5 million so’mdan boshlanadi (taxminan $600–800). O’rta murakkablikdagi loyiha 15–30 million so’mgacha, murakkab B2B yoki AI yechimlar esa 80–120 million so’m va undan yuqori turadi. Bu pul isrof bo’lmasligi uchun shartnoma sizning asosiy himoyangiz bo’ladi.

Shuningdek, xizmatlarimiz sahifasida ham yozib qo’yganmiz: yaxshi shartnoma — yaxshi loyihaning asosi.

---

10 ta xavfli belgi — ularga diqqat qiling

1. Narx “taxminan” deb ko’rsatilgan

Agar shartnomada “taxminan $2,000” yoki “15–20 million so’m atrofida” degan iboralar bo’lsa — bu qizil signal. Raqam aniq bo’lishi shart: nima kiritilgan, nima kiritilmagan, ortiqcha xarajatlar qanday holatda qo’shilishi.

Nima bo’lishi kerak: Narx qat’iy yoki o’zgarishlar uchun aniq mexanizm (masalan, “change request” tartibi).

---

2. Topshiriq sanasi yo’q yoki “taxminiy”

“2–3 oyda tayyor bo’ladi” — bu vada emas, bu so’z. Shartnomada aniq sana bo’lmasligi kechikishni huquqiy jihatdan qonuniylashtiradi.

Nima bo’lishi kerak: Har bir bosqichning boshlanish va tugash sanasi yozilgan bo’lishi kerak.

---

3. Funksiyalar ro’yxati yo’q yoki umumiy

“Foydalanuvchi tizimga kirishi mumkin” — bu spetsifikatsiya emas. Qaysi platforma (iOS, Android, veb)? Qanday autentifikatsiya? SMS, email, Apple ID? Tafsilotlar qanchalik kam bo’lsa, kelishmovchiliklar shunchalik ko’p bo’ladi.

---

4. Intellektual mulk (IP) kim nomiga yozilgan?

Ko’plab shartnomalar bu masalani umuman ko’tarmasdan o’tib ketadi. Ilovangizning kodi, dizayni, ma’lumotlar bazasi — bularning barchasi sizga tegishli bo’lishi kerak. Agar shartnomada “ishlab chiquvchi tomonida qoladi” degan jumla bo’lsa — bu jiddiy muammo.

Nima bo’lishi kerak: Barcha manba kodi (source code), dizayn fayllari va aktivlar loyiha tugagandan so’ng sizga to’liq topshirilishi aniq yozilgan bo’lsin.

---

5. To’lov jadvalida “oldindan 100%” so’raladi

Yaxshi jamoa odatda 30–50% boshlang’ich to’lov, qolganini bosqichlarga bo’ladi. 100% oldindan so’rash — yo tajribasizlik, yo niyat yaxshi emasligi belgisi. Bizning ishlarimizda ko’rishingiz mumkin: har loyihada aniq bosqichlar va to’lov jadvali bo’ladi.

---

6. Kafolat muddati va xatoliklarni tuzatish tartibi aniq emas

Ilova chiqgandan keyin albatta xatolar (bug) chiqadi. Bu — texnologiya dunyosining haqiqati. Shartnomada kafolat muddati (odatda 30–90 kun) va bu davr ichida kim, qanday muddatda tuzatishi yozilgan bo’lmasa, keyinchalik qo’shimcha pul to’lashingizga to’g’ri keladi.

---

7. Texnik stek (stack) ko’rsatilmagan

“React Native bilan ishlaydi” va “Swift bilan iOS uchun quriladi” — bu boshqa-boshqa narsa. Texnologiya tanlovi kelajakdagi xarajatlar, tezlik va sifatga bevosita ta’sir qiladi. Agar shartnomada bu bo’lmasa — nima olishingizni bilmaysiz.

---

8. Aloqa va hisobot tartibi yo’q

Loyiha davomida qanday tezlikda javob beradi? Haftada necha marta hisobot? Qaysi kanal orqali (Telegram, email, Jira)? Bu savollarga shartnomada javob bo’lmasligi kommunikatsiya muammolariga olib keladi.

---

9. Nizolarni hal qilish tartibini aniqlashtirmagan

Kelishmovchilik yuzaga kelsa, qanday harakat qilinadi? Sud, vositachilik (mediation), yoki shunchaki “gaplashamiz”? O’zbekiston qonunchiligi doirasida bu masalalar oldindan hal qilinishi kerak.

---

10. Shartnomada faqat bir tomon manfaati ko’zlanadi

Ba’zi shablonlar faqat ishlab chiquvchini himoya qiladi: kechikish uchun javobgarlik yo’q, mijoz talablari “o’zgardi” deb har vaqt qo’shimcha haq olinadi, ilovani boshqa kompaniyaga o’tkazib bo’lmaydi. Ideal shartnoma — ikki tomonni ham himoya qiladi.

---

Qisqacha: Shartnomada bo’lishi shart bo’lgan narsalar

Bo’lim	Bo’lishi shart	Xavfli belgi
Narx	Aniq raqam + o’zgarish tartibi	”Taxminan”, “atrofida”
Muddat	Bosqichli sana jadvali	”2–3 oyda tayyor”
Funksiyalar	Batafsil spetsifikatsiya	Umumiy tavsif
IP (mulk)	Sizga to’liq o’tadi	Aniq emas yoki ishlab chiquvchida qoladi
To’lov	Bosqichli	100% oldindan
Kafolat	30–90 kun, aniq tartibi bor	Ko’rsatilmagan
Texnik stek	Aniq texnologiya	”Zamonaviy texnologiyalar”
Aloqa	Kanal + tezlik belgilangan	Yo’q
Nizolar	Hal qilish tartibi	Yo’q
Muvozanat	Ikki tomonga teng	Faqat ishlab chiquvchi foydasiga

---

Ko’p so’raladigan savollar (FAQ)

Shartnomani o’zim tuzishim mumkinmi yoki yurist kerakmi? Kichik loyihalar ($500 gacha) uchun standart shablon yetarli bo’lishi mumkin. 3 million so’m va undan yuqori loyihalar uchun IT sohasida tajribali yuristga murojaat qilish to’g’ri qaror. Bir marta to’langan maslahat puli ko’p balodan saqlaydi.

Ishlab chiquvchi shartnomani imzolamaslikni taklif qilsa nima qilish kerak? Bu — birinchi va eng katta qizil signal. Jiddiy kompaniyalar yoki mutaxassislar shartnomadan qochishmaydi. Bunday holda loyihani ularga ishonib topshirmang.

Shartnomada narx belgilangan, lekin keyinchalik “qo’shimcha ishlar” chiqsa-chi? Bu juda keng tarqalgan holat. “Scope creep” deb ataladi. Yaxshi shartnomada qo’shimcha talablar uchun alohida jarayon — yozma so’rov, tasdiqlash, yangi narx — aniq yozilgan bo’lishi kerak. Og’zaki kelishuvlarga suyansangiz, har doim siz ziyon ko’rasiz.

---

Fera Tech bilan ishlashda bu muammolar bo’lmaydi

Biz Launchcast va Clove AI kabi o’z mahsulotlarimizni ham oshkor shartnomalar asosida quramiz. 12 dan ortiq ilovani boshqarib, har bir loyiha uchun aniq shartlar, bosqichlarga bo’lingan to’lov va kafolat muddati bilan ishlaymiz. Global mijozlar bilan ham, O’zbekiston va MDH bozori bilan ham bir xil professional yondashuvni saqlaymiz.

Ishlarimizni ko’ring va blogimizni o’qing — loyiha qanday borishi haqida ko’proq bilib oling.

Shartnoma bo’yicha savollaringiz bormi yoki loyiha boshlashga tayyormisiz? Biz bilan bog’laning — bepul maslahat beramiz va loyihangizga mos yondashuvni birgalikda aniqlaymiz.